Ishlab chiqarish jadvali: nega muddat boʻyicha saralash kechiktiradi

Chorshanba. Uchta buyurtma payshanba tushdan keyin bitta CNC dastgohini talab qilmoqda. Rejalashtiruvchi ularni talab qilingan sana boʻyicha, eng erta sanadan boshlab saralaydi, chunki bu adolatli va tabiiy tuyuladi. Jumaga kelib ulardan biri uch kunga kechikish arafasida. Hech kim sekin ishlamadi. Saralash notoʻgʻri edi.

Ishlab chiqarish jadvalini tuzish — har bir buyurtmaning har bir operatsiyasi aynan qachon, qaysi dastgohda va qanday navbatda bajarilishini zavodda haqiqatan mavjud quvvat doirasida hal qilish. Rejalashtirish kelgusi haftalar uchun nima va qancha ekanini hal qiladi; jadval tuzish esa qaysi dastgoh, qaysi soat ekanini. Agar bu chegara hali ham noaniq boʻlsa, ishlab chiqarishni rejalashtirish va jadval tuzish maqolasi uni aniqlashtiradi.

Toʻgʻri va teskari rejalashtirish

Uchta operatsiyali № 1042 buyurtmani olaylik: arralash (1 kun), CNC (2 kun), nazorat va qadoqlash (1 kun). Material dushanba ertalab joyida. Mijoz buyurtmani juma kechqurun olmoqchi.

Toʻgʻri rejalashtirish eng erta mumkin boʻlgan sanadan boshlanadi va oldinga harakatlanadi: dushanba arralash, seshanba va chorshanba CNC, payshanba nazorat. Payshanba kechqurun tayyor, bir kun oldin. Toʻgʻri rejalashtirish «eng erta qachon tayyor boʻlishi mumkin?» degan savolga javob beradi.

Teskari rejalashtirish talab qilingan sanadan boshlanadi va orqaga harakatlanadi: juma nazorat, chorshanba va payshanba CNC, seshanba arralash. Boshlanish — seshanba. Teskari rejalashtirish «eng kechi bilan qachon boshlanishi kerak?» degan savolga javob beradi. U tugallanmagan ishlab chiqarishni past darajada ushlab turadi, chunki hech narsa keragidan oldin boshlanmaydi.

Ikkalasi orasidagi farq, bu yerda bir kun, buyurtmaning vaqt zaxirasi (slack) deyiladi. Besh kunlik vaqt zaxirasi bor buyurtma kutishi mumkin. Vaqt zaxirasi nol boʻlgan buyurtma bir soat ham kuta olmaydi.

Teskari rejalashtirishning xavfi: har bir buyurtma oxirgi mumkin boʻlgan paytda boshlanadi, shuning uchun birinchi uzilishning oʻziyoq uni kechiktiradi. Aksariyat jadval tuzuvchilar eng kech boshlanish vaqtini topadi, soʻng quvvat boʻsh joylarda ishni biroz oldinroqqa suradi.

Nega talab qilingan sana boʻyicha saralash kechikkan jadval beradi

Payshanbaga qaytamiz. CNC dastgohi soat 13:00 dan boʻsh va ikki smenada, 21:00 gacha ishlaydi. Uchta buyurtma kutmoqda:

• A: CNC dastgohida 3 soat, keyin 1 soat qadoqlash. Muddati juma, 12:00.
• B: CNC dastgohida 2 soat, keyin 2 soat nazorat. Muddati juma, 14:00.
• C: CNC dastgohida 3 soat, keyin termik ishlov berish. Pech kuniga bir marta, soat 18:00 da yuklanadi va tun boʻyi ishlaydi; C juma kuni jilvirlanadi va joʻnatiladi. Muddati juma, 16:00.

Talab qilingan sana boʻyicha saralanganda (A, B, C): A 13:00–16:00, B 16:00–18:00, C 18:00–21:00. C buyurtma soat 18:00 dagi pech yuklamasiga ulgurmaydi. Keyingi yuklama juma soat 18:00 da, dam olish kunlari smena yoʻq, shuning uchun C dushanba kuni joʻnatiladi: uch kun kechikib.

Eng kech boshlanish vaqti boʻyicha saralanganda (teskari rejalashtirish): C buyurtma soat 18:00 gacha CNC dastgohidan tushishi kerak, demak uning eng kech boshlanishi 15:00. A buyurtma CNC dastgohini faqat juma soat 11:00 gacha, B esa juma soat 12:00 gacha boʻshatishi kerak. Navbat: C 13:00–16:00, A 16:00–19:00, B 19:00–21:00. Uchalasi ham oʻz vaqtida joʻnatiladi.

Dastgoh oʻsha, soatlar oʻsha, buyurtmalar oʻsha. Talab qilingan sana buyurtma mijozga qachon kerakligini aytadi. U bu dastgoh buyurtma bilan qachon ishni tugatishi kerakligini aytmaydi. Bu keyingi barcha operatsiyalarga bogʻliq va buni faqat butun marshrut boʻyicha teskari rejalashtirish ochib beradi. Aynan shuning uchun ishlab chiqarishdagi bajarish muddatining asosiy qismi kutishdan iborat: C buyurtmaning haqiqiy xavfi hech qachon CNC dastgohida boʻlmagan. U pech oldidagi navbatda edi.

Cheklangan va cheklanmagan quvvat asosida jadval tuzish

MRP va koʻplab ERP tizimlari cheklanmagan quvvat asosida jadval tuzadi: ular dastgoh unga qancha yuklansa, shuncha ishni qabul qila oladi deb hisoblaydi. Cheklanmagan quvvatli jadvaldan payshanba haqida soʻrang — u A, B va C buyurtmalarning uchalasini ham soat 13:00 da, yonma-yon boshlaydi, goʻyo CNC dastgohi bir vaqtda uchta detalga ishlov bera oladigandek. Sakkiz soatlik ish 13:00–16:00 oraligʻidagi uch soatga tushadi. Har bir buyurtma oʻz vaqtida koʻrinadi. Aslida ularning hech biri oʻz vaqtida emas.

Cheklangan quvvat asosida jadval tuzish operatsiyani faqat dastgoh kalendarida smenalar, tanaffuslar, texnik xizmat va allaqachon band qilingan ishlardan keyin joy bor boʻlgan joyga qoʻyadi. Agar payshanba toʻla boʻlsa, operatsiya keyingi boʻsh oraliqqa oʻtadi va muddat tekshiruvi buyurtma kechikishini ochiq aytadi.

Vazifalar roʻyxati va kalendar oʻrtasidagi farqni tasavvur qiling. Vazifalar roʻyxati dushanba uchun 40 ta vazifani qabul qiladi. Kalendarda esa sakkiz soat bor.

Cheklangan quvvat asosidagi jadval soatlardan boshqa narsalarni ham hisobga olishi kerak:

• Ketma-ketlikka bogʻliq qayta sozlashlar. Qora rangdan keyin oq rangga oʻtish oqdan keyin qoraga oʻtishdan ancha uzoq davom etishi mumkin; qayta sozlashni optimallashtirish maqolasiga qarang.
• Material. Dastgoh qanchalik boʻsh boʻlmasin, butlovchilar kelmaguncha operatsiya boshlana olmaydi.

Cheklangan quvvat asosidagi jadvalga qarash unchalik yoqimli emas, chunki u kechikishni erta koʻrsatadi. Gap aynan shunda. Chorshanba kuni aniqlangan kechikish — mijoz bilan suhbat. Juma tushdan keyin aniqlangani esa — uzr soʻrash.

Muzlatilgan zona: nega hamma narsani qayta rejalashtirmaslik kerak

Yaxshi jadval oʻzgaradi. Har soatda oʻzgaradigan jadval esa foydasiz. Operatorlar asbob-uskunani tayyorlaydi, material joyiga keltiriladi, sozlash brigadasi smenasini rejalashtiradi. Agar navbat soat 06:45 da oʻzgarsa, bularning hammasi behuda ketadi.

Aviakompaniyalar bu muammoni allaqachon hal qilgan. Uchishdan bir necha hafta oldin oʻrindiqni bemalol almashtirishingiz mumkin, bir necha kun oldin — baʼzi cheklovlar bilan, chiqish eshigi oldida esa umuman mumkin emas. Yoʻlovchilardan biri deraza yonini xohlagani uchun hech kim chiqishda 180 yoʻlovchini qayta joylashtirmaydi.

Jadval tuzuvchilar ham xuddi shunday uchta zonadan foydalanadi:

• Muzlatilgan (odatda keyingi bir-ikki smena, baʼzan bir necha kun): nomi aniq belgilangan masʼul shaxs roziligisiz hech qanday oʻzgarish yoʻq. Buzilish, sifat boʻyicha bloklash yoki yetishmayotgan butlovchi bunga asos boʻladi; savdo boʻlimining qoʻngʻirogʻi odatda asos boʻlmaydi.
• Yarim erigan (taxminan keyingi hafta): material va quvvat tekshiruvdan oʻtsa, navbatni oʻzgartirish mumkin.
• Suyuq (undan keyin): hamma narsani surish mumkin. Yangi buyurtmalar aynan shu yerga joylashtiriladi.

Uzoq qayta sozlashlar va materialni oldindan tayyorlash uzunroq muzlatilgan zonani talab qiladi; moslashuvchan yigʻish uyasi bir necha soatlik zona bilan ham ishlay oladi.

Afsona: tez-tez qayta rejalashtirish yaxshiroq jadval beradi

Muzlatilgan zona ichidagi har bir oʻzgarish yashirin xarajatlarga olib keladi: yangi qayta sozlashlar, ikki marta koʻchirilgan material va roʻyxatga ishonmay qoʻygan operatorlar. Jadval ekranda yaxshiroq koʻrinadi, sexda esa yomonroq ishlaydi.

Yechim — aqlliroq algoritm emas, qoida: suyuq zonani xohlagancha tez-tez qayta rejalashtiring, yarim erigan zonani kuniga bir marta, muzlatilgan zonani esa faqat istisno tariqasida.

Buyurtmaviy ishlab chiqarish va dispetcherlash qayerda kerak boʻladi

Qiyin joy zavodga qarab farq qiladi. Oqimli liniyalarda (kabel, ekstruziya, oziq-ovqat) bu qayta sozlashlarni qisqartirish uchun navbatni tuzish. Buyurtmaviy ishlab chiqarishda esa har bir ishning umumiy dastgohlar orqali oʻz marshruti bor va navbatda kutish vaqti ustunlik qiladi. Hamma joyda esa haqiqat rejadan chetga chiqqanda dastgoh yonidagi kimdir keyingi ishni baribir oʻzi tanlaydi. Bu dispetcherlash va uning oʻz qoidalari bor.

Bu factory.online platformasida qanday koʻrinadi

factory.online platformasida rejalashtiruvchi A, B va C buyurtmalarni Gant diagrammasining CNC qatoridagi chiziqlar sifatida koʻradi — ular dastgoh kalendari boʻyicha cheklangan quvvat asosida joylashtirilgan, C buyurtmaning termik ishlov berish operatsiyasi esa pech qatorida turadi. Agar C pech yuklamasiga ulgurmasa, uning tugash vaqti talab qilingan sanadan oʻtib ketadi va buyurtma hali birorta detal kesilmasdan oldin kechikkan deb koʻrsatiladi. Rejalashtirish ssenariysi ishlab chiqarish topshiriqlari ishga tushirilishidan oldin boshqa navbatni sinab koʻrish va yetkazib berish sanalarini solishtirish imkonini beradi.

Agar payshanba tushdan keyingi vaqtlaringiz shunday koʻrinsa, jonli namoyishga yoziling — biz haqiqiy haftalaringizdan birining jadvalini tuzib koʻramiz.