Dispetcherlash: bitta dastgohda uchta ish — qaysi qoida yutadi?

Dushanba, 07:00. Tokarlik dastgohi oldida uchta ish kutmoqda, P ishi esa allaqachon bir kun kechikkan. Usta uni birinchi ishga tushiradi. Bu toʻgʻridek tuyuladi: savdo boʻlimi aynan shu ish haqida tinmay qoʻngʻiroq qilyapti. Raqamlar esa boshqacha gapiradi.

• P: 3 kunlik ish, muddati kecha edi (−1-kun).
• Q: 2 kunlik ish, muddati 2-kun.
• R: 1 kunlik ish, muddati 3-kun.

Eng koʻp kechikkani birinchi (P, Q, R): P 3-kunda tugaydi (4 kun kechikish), Q 5-kunda (3 kun kechikish), R 6-kunda (3 kun kechikish). Uchta kechikkan buyurtma, jami 10 kun kechikish.

Avval Q, keyin R, soʻng P: Q 2-kunda tugaydi (oʻz vaqtida), R 3-kunda (oʻz vaqtida), P 6-kunda (7 kun kechikish). Bitta kechikkan buyurtma, jami 7 kun.

Usta bitta norozi mijozni uchtaga aylantirdi. P ning mijozi bunga arziydimi — bu haqiqiy biznes qarori. U refleks emas, aynan qaror boʻlishi kerak.

Ishlab chiqarishda dispetcherlash — dastgoh oldida kutayotgan ishlardan qaysi birini keyingi navbatda bajarishni aniq qoida asosida tanlash. Jadval nima boʻlishi kerakligini aytadi; dispetcherlash esa ish tugab, reallik rejaga mos kelmay qolganda dastgohda aslida nima boʻlishini hal qiladi. Jadval qanday tuzilishi ishlab chiqarish jadvalini tuzish maqolasida yoritilgan.

Har kim bilishi kerak boʻlgan toʻrtta ustuvorlik qoidasi

• FIFO (birinchi kelgan — birinchi ketadi): ishlarni kelish tartibida bajaring. Oddiy, lekin muddatlarni koʻrmaydi.
• EDD (eng erta muddat): muddati eng yaqin ishni bajaring.
• SPT (eng qisqa ishlov vaqti): eng tez bajariladigan ishni birinchi bajaring.
• Kritik nisbat (CR): muddatgacha qolgan vaqt ÷ qolgan ish hajmi. 1 dan kichik boʻlsa, ish ortda qolmoqda; 1 dan katta boʻlsa, vaqt zaxirasi bor.

FIFO, EDD va SPT: bitta dastgoh, toʻrtta ish

0-soatda toʻrtta ish kutmoqda, ular kelish tartibida keltirilgan. Kechikish muddatdan oʻtgan soatlarda hisoblanadi; erta tugagan ishlar nol deb olinadi.

FIFO (A, B, C, D): A 6-soatda tugaydi, B 8, C 16, D 19. Kechikkan: B 2 soatga, D 4 soatga. Oʻrtacha kechikish 6 ÷ 4 = 1,5 soat, ikkita kechikkan ish.

EDD (B, A, D, C): B 2-soatda tugaydi, A 8, D 11, C 19. Kechikkan: C 1 soatga. Oʻrtacha kechikish 1 ÷ 4 = 0,25 soat, bitta kechikkan ish.

SPT (B, D, A, C): B 2-soatda tugaydi, D 5, A 11, C 19. Kechikkan: A 3 soatga, C 1 soatga. Oʻrtacha kechikish 4 ÷ 4 = 1,0 soat, ikkita kechikkan ish.

Kechikish boʻyicha EDD yutadi. Lekin SPT ning oʻz hiylasi bor: uning oʻrtacha tugash vaqti (2 + 5 + 11 + 19) ÷ 4 = 9,25 soat, EDD da esa 10 soat va FIFO da 12,25 soat. SPT ishlarni eng tez chiqarib yuboradi va bu keyingi dastgohdagi navbatni qisqartiradi. Uning qorongʻi tomoni: qisqa ishlar kelaversa, uzun ish cheksiz orqaga surilishi mumkin.

FIFO ikkala koʻrsatkich boʻyicha ham oxirgi oʻrinni egalladi.

Eʼtibor bering: ustaning «eng koʻp kechikkani birinchi» usuli aslida EDD qoidasining oʻzi. Ishlar hali oʻz muddatiga ulgurishi mumkin boʻlganda EDD yaxshi ishlaydi. Lekin ish nima qilinsa ham kechikishi aniq boʻlib qolsa, EDD unga boshqalarni ham oʻzi bilan birga pastga tortishga yoʻl qoʻyadi — P aynan shunday qildi.

Kritik nisbat: ishlar uchun triaj

Shoshilinch tibbiy yordam boʻlimi bemorlarni kelish tartibida qabul qilmaydi va eng baland ovozda gapirganini ham birinchi qabul qilmaydi. U yordamsiz ahvoli eng tez yomonlashadiganini birinchi davolaydi. Kritik nisbat ishlar bilan xuddi shunday qiladi.

Payvandlash uchastkasida uchta ish, bugun 0-kun:

• X: muddatigacha 4 kun, keyingi operatsiyalarni ham qoʻshib 5 kunlik ish qolgan. CR = 4 ÷ 5 = 0,8
• Y: muddatigacha 3 kun, 3 kunlik ish qolgan. CR = 3 ÷ 3 = 1,0
• Z: muddatigacha 10 kun, 4 kunlik ish qolgan. CR = 10 ÷ 4 = 2,5

X birinchi bajariladi: u allaqachon ortda qolmoqda. Y aynan grafikda, kutishga oʻrni yoʻq. Z esa hech qanday zararsiz bir necha kun kuta oladi — hatto u birinchi kelgan boʻlsa va FIFO uni tanlagan boʻlsa ham.

Marshrutlar uzun boʻlganda kritik nisbat eng yaxshi yagona qoidadir, chunki «qolgan ish» hali oldinda turgan operatsiyalarni ham hisobga oladi. Uning zaif tomoni: u koʻproq maʼlumot talab qiladi va texnologik marshrutdagi vaqtlar qanchalik aniq boʻlsa, shunchalik yaxshi ishlaydi.

Afsona: bitta eng yaxshi ustuvorlik qoidasi bor

Yoʻq. EDD kechikishni kamaytiradi, SPT oʻrtacha kutishni kamaytiradi, CR koʻp bosqichli marshrutlarda ikkalasini muvozanatlaydi, qayta sozlash uzoq davom etadigan dastgohda esa oʻxshash ishlarni guruhlash uchalasidan ham yaxshiroq natija berishi mumkin. Har bir ish markazi uchun u yerda eng koʻp nima zarar keltirayotganiga qarab qoida tanlang va uni yozib qoʻying. Har smenada bajariladigan yozma qoida faqat kerakli odam navbatchilik qilganda qoʻllanadigan aqlli qoidadan yaxshiroq.

Navbatni kim oʻzgartira oladi va buni qanday qayd etish kerak

Qoidalarga istisnolar kerak. Mijoz shikoyat bilan chiqadi, shtamp sinadi, eng muhim ish uchun material yetishmaydi. Muhimi — navbatni oʻzgartirish ongli ravishda qilinishi:

1. Kim oʻzgartira olishini belgilang. Odatda smena ichida smena boshligʻi, undan tashqarida esa rejalashtiruvchi mutaxassis. Operatorlar noqulay qayta sozlashdan qochish uchun roʻyxatni aralashtirmasligi kerak.
2. Har bir oʻzgartirishni bitta satrda qayd eting: qaysi ish surildi, qaysi ish oʻrnidan siqib chiqarildi, sabab, kim qaror qildi. «P Q dan oldinga oʻtkazildi, mijoz shikoyati, A. Karimov tasdiqladi.»
3. Jurnalni har hafta koʻrib chiqing. Agar bitta sabab oʻn marta takrorlansa, qoida yoki maʼlumotlar notoʻgʻri. Doimiy ravishda istisno qilish oʻrniga shuni tuzating.

Jurnal sizning OTIF koʻrsatkichlaringizni ham tushuntiradi. Mijoz buyurtmasi nega kechikkanini soʻraganda, «P ishi shikoyatdan keyin ustuvor qilingan edi» degan javob yelka qisishdan ancha yaxshi.

factory.online platformasida bu qanday koʻrinadi

factory.online platformasida har bir dastgoh uchun ishlab chiqarish topshiriqlari cheklangan quvvatli jadvaldan tartib bilan keladi, shuning uchun operator bir dasta qogʻozga qarab taxmin qilmaydi; qarang: sexga aslida nima boradi. Ishlab chiqarish tasdiqlari aslida nima va qachon bajarilganini qayd etadi, shuning uchun rejalashtiruvchi rejadagi navbatni haqiqiysi bilan solishtirib, qayerda oʻzgartirish boʻlganini koʻra oladi.

Agar sexingizda har tong «keyingisi qaysi» deb bahslashishsa, jonli namoyishga yoziling — uni oʻz navbatingiz misolida birga koʻrib chiqamiz.